Rêu hại trong bể cá: nguyên nhân và cách xử lý

Gần như bể cá nào cũng có rêu. Một lớp mỏng trên đá, lũa là bình thường và không hại gì cho cá. Rắc rối bắt đầu khi rêu phủ kín kính, làm nước xanh đục hay bám chặt lên lá cây. Tin tốt là rêu hại thường là dấu hiệu bể đang mất cân bằng, và khi sửa được gốc rễ thì rêu sẽ giảm dần.

Vì sao rêu bùng phát

Rêu cần ba thứ để phát triển: ánh sáng, chất dinh dưỡng trong nước và thời gian. Khi một trong các yếu tố này dư thừa so với khả năng sử dụng của cây và hệ lọc, rêu sẽ chiếm ưu thế. Những nguyên nhân hay gặp:

• Đèn bật quá lâu hoặc bể đặt gần cửa sổ, ánh nắng chiếu trực tiếp.
• Cho ăn quá nhiều: thức ăn thừa phân huỷ, làm tăng chất dinh dưỡng trong nước.
• Nuôi quá dày so với thể tích bể và khả năng của lọc.
• Ít thay nước: nitrat và phốt phát tích tụ dần.
• Bể mới lập: hệ vi sinh và cây chưa ổn định, rêu nâu thường xuất hiện trong vài tuần đầu.
• Ít cây hoặc cây mọc yếu: không có gì cạnh tranh dinh dưỡng với rêu.
• Bón phân cho cây quá tay khi ánh sáng và cây không theo kịp.

Các loại rêu thường gặp

• Rêu nâu: lớp màu nâu, dễ lau, hay gặp ở bể mới hoặc bể thiếu sáng. Thường tự giảm khi bể ổn định.
• Rêu xanh dạng đốm: những chấm xanh cứng bám trên kính, lá cây mọc chậm. Cần dùng dụng cụ cạo.
• Rêu tóc, rêu sợi: sợi dài màu xanh quấn vào cây. Thường do dư ánh sáng và dinh dưỡng.
• Nước xanh: tảo đơn bào trôi lơ lửng làm nước xanh như nước trà xanh. Lọc cơ học thường không giữ lại được.
• Rêu chùm đen: những búi lông ngắn màu đen xám bám ở mép lá, lũa, ống lọc. Khá cứng đầu.
• Lớp nhớt xanh lam: thực chất là vi khuẩn lam, tạo mảng nhầy có mùi khó chịu, lan nhanh trên nền và cây. Hay gặp ở chỗ nước tù, dòng chảy kém.

Cách xử lý từ gốc

1. Giảm thời gian chiếu sáng: khoảng 6–8 giờ mỗi ngày là mức tham khảo phổ biến. Dùng ổ hẹn giờ để đèn bật tắt đều đặn. Che bớt nắng nếu bể gần cửa sổ.
2. Cho ăn vừa đủ: chỉ cho lượng cá ăn hết trong vài phút, vớt thức ăn thừa.
3. Thay nước đều đặn: thay một phần nước mỗi tuần, đồng thời hút cặn đáy để giảm dinh dưỡng tích tụ.
4. Làm sạch bằng tay: cạo kính, nhổ sợi rêu, cắt bỏ lá cây bị rêu bám dày. Việc này giúp giảm lượng rêu nhanh trong khi bạn sửa nguyên nhân.
5. Thêm cây mọc nhanh: rong đuôi chồn, bèo nhỏ hay các cây thân mọc nhanh giúp hút bớt dinh dưỡng và che bớt sáng.
6. Cải thiện dòng chảy: tránh góc nước tù, nhất là khi có lớp nhớt xanh lam.
7. Kiên nhẫn: bể cần vài tuần để cân bằng lại. Đừng thay đổi quá nhiều thứ cùng một lúc.

Một mẹo hữu ích là ghi lại những gì bạn thay đổi và ngày thay đổi, ví dụ giờ đèn, lượng thức ăn, lịch thay nước. Sau vài tuần, nhìn lại sổ ghi chép bạn sẽ thấy rõ thay đổi nào giúp rêu giảm, thay vì đoán mò. Nếu có bộ thử nước, đo thêm nitrat định kỳ để biết chất dinh dưỡng trong bể có đang tích tụ không.

Còn ốc, tép và cá ăn rêu?

Một số loài ốc, tép cảnh và cá ăn rêu có thể giúp kiểm soát rêu mềm. Tuy vậy, chúng chỉ hỗ trợ chứ không giải quyết được nguyên nhân. Mỗi loài lại có nhu cầu riêng về kích thước bể, chất nước và thức ăn. Hãy tìm hiểu kỹ trước khi mua, đừng thả thêm sinh vật chỉ để dọn rêu khi bể đã quá tải.

Cẩn thận với hoá chất diệt rêu

Trên thị trường có nhiều sản phẩm diệt rêu. Chúng có thể làm rêu chết nhanh, nhưng nếu nguyên nhân vẫn còn thì rêu sẽ quay lại. Rêu chết đồng loạt còn phân huỷ, làm giảm oxy và làm nước xấu đi. Một số sản phẩm gây hại cho tép, ốc, cá nhạy cảm và cây thuỷ sinh.

• Chỉ cân nhắc dùng khi đã sửa ánh sáng, cho ăn và thay nước mà rêu vẫn không giảm.
• Đọc kỹ nhãn sản phẩm, đặc biệt phần cảnh báo về loài nhạy cảm.
• Tăng sục khí trong thời gian dùng.
• Nếu bể có vật nuôi quý hoặc nhạy cảm, hãy hỏi người có chuyên môn trước.

Với lớp nhớt xanh lam lan rộng, ngoài việc hút sạch và cải thiện dòng chảy, bạn nên hỏi bác sĩ thú y hoặc người có chuyên môn về cá trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.

Tóm tắt

Rêu hại là lời nhắc rằng bể đang dư ánh sáng hoặc dư chất dinh dưỡng. Hãy giảm giờ đèn, tránh nắng trực tiếp, cho ăn vừa đủ, thay nước đều và trồng thêm cây mọc nhanh. Làm sạch rêu bằng tay trong lúc chờ bể cân bằng lại. Hoá chất diệt rêu chỉ là lựa chọn cuối, dùng đúng nhãn và cẩn thận với các loài nhạy cảm.