Bò sát cần ánh sáng UVB: vì sao và lắp thế nào

Nhiều người nuôi bò sát lắp một bóng đèn sưởi và nghĩ vậy là đủ sáng. Nhưng với rất nhiều loài, ánh sáng còn phải chứa tia UVB thì cơ thể mới dùng được canxi. Thiếu UVB lâu ngày là con đường phổ biến dẫn tới bệnh xương chuyển hoá, một bệnh hay gặp ở bò sát nuôi nhốt.

UVB làm gì cho bò sát

Ánh nắng mặt trời có nhiều loại tia. Tia UVB giúp da bò sát tổng hợp vitamin D3. Vitamin D3 lại cần để ruột hấp thu canxi từ thức ăn. Canxi giữ cho xương, mai, hàm chắc khoẻ, đồng thời tham gia hoạt động của cơ và thần kinh.

Khi thiếu UVB và thiếu canxi, cơ thể lấy canxi từ xương ra dùng. Xương dần mềm và biến dạng. Đó là bệnh xương chuyển hoá. Ánh sáng đầy đủ còn giúp bò sát có nhịp sinh hoạt, thèm ăn và hành vi tự nhiên hơn.

Nhu cầu UVB khác nhau tuỳ loài:

• Loài phơi nắng nhiều như rồng Úc, kỳ đà, rùa cạn, nhiều loài rùa nước: cần UVB khá mạnh.
• Loài sống nơi râm, hoạt động chạng vạng như một số loài tắc kè, thằn lằn da báo: cần mức thấp hơn, nhưng nhiều người nuôi vẫn bổ sung UVB nhẹ.
• Rắn: một số loài có thể sống được khi không có UVB nếu chế độ ăn đầy đủ, nhưng UVB nhẹ vẫn có ích cho nhiều loài.

Hãy tìm hiểu nhu cầu riêng của loài bạn nuôi trước khi chọn đèn.

Chọn đèn UVB

• Bóng huỳnh quang dạng ống dài: phủ sáng đều theo chiều dài chuồng, phổ biến nhất. Loại ống nhỏ đời mới thường cho cường độ mạnh hơn loại ống to cũ.
• Bóng compact: nhỏ gọn nhưng vùng chiếu hẹp, chỉ hợp chuồng nhỏ.
• Bóng thuỷ ngân cao áp: vừa toả nhiệt vừa phát UVB, hợp chuồng lớn, cao. Cần giữ đúng khoảng cách an toàn và thường không được cắm qua bộ điều nhiệt hay bộ chỉnh độ sáng; hãy làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Bóng đèn thường, đèn sưởi thông thường, đèn màu không phát UVB. Hãy chọn bóng ghi rõ là dành cho bò sát và có thông tin về cường độ UVB.

Lắp đèn đúng cách

Không để kính, nhựa chắn giữa đèn và con vật

Kính và phần lớn nhựa trong suốt chặn gần hết UVB. Đèn đặt bên ngoài nắp kính, hay phơi nắng qua cửa kính, gần như không có tác dụng. Lưới kim loại cho UVB đi qua nhưng vẫn làm giảm một phần đáng kể, nên khoảng cách cần tính lại khi đèn đặt trên lưới.

Khoảng cách và vùng chiếu

1. Làm theo hướng dẫn khoảng cách của nhà sản xuất, tính từ bóng đèn tới chỗ con vật thường nằm phơi.
2. Đặt đèn UVB cùng phía với đèn sưởi, vì bò sát thường nằm phơi dưới chỗ ấm. Như vậy chúng nhận nhiệt và UVB cùng lúc như dưới nắng thật.
3. Chỉ chiếu một phần chuồng, thường khoảng một nửa đến hai phần ba chiều dài, tham khảo, để luôn có vùng râm cho con vật tự tránh.
4. Bố trí chỗ phơi ở nhiều độ cao để con vật tự chọn mức tiếp xúc.
5. Bật đèn theo chu kỳ ngày, thường khoảng 10 đến 12 giờ mỗi ngày, tham khảo. Dùng ổ hẹn giờ để ổn định.

Không đặt quá gần

UVB quá mạnh cũng có hại, có thể gây tổn thương mắt và da. Nếu con vật nheo mắt, nhắm mắt nhiều, tránh hẳn chỗ phơi, hãy kiểm tra lại khoảng cách. Người nuôi cẩn thận có thể dùng máy đo chỉ số UV để đo tại chỗ phơi.

Thay bóng và phơi nắng tự nhiên

Bóng UVB vẫn sáng nhưng lượng UVB giảm dần theo thời gian. Mắt người không nhận ra điều này. Hãy thay bóng theo thời hạn nhà sản xuất khuyến cáo, thường trong khoảng 6 đến 12 tháng, tham khảo, và ghi ngày lắp lên đế đèn để nhớ.

Nắng trực tiếp ngoài trời là nguồn UVB tốt nhất. Có thể cho bò sát phơi nắng trong chuồng lưới ngoài trời, nhưng cần lưu ý:

• Luôn có bóng râm và nước. Không phơi trong hộp kính hay thùng nhựa kín vì nhiệt tăng rất nhanh, có thể gây chết do sốc nhiệt.
• Tránh nắng gắt buổi trưa, quan sát liên tục, đề phòng chó mèo, chim săn mồi.
• Phơi nắng ngoài trời là bổ sung, chưa thay hẳn được đèn với loài nuôi chủ yếu trong nhà.

Khi nào cần đưa đi khám

UVB chỉ là một phần, chế độ ăn và canxi cũng rất quan trọng. Việc bổ sung canxi, vitamin D3 cần theo chỉ định của bác sĩ thú y và đọc kỹ nhãn sản phẩm, vì thừa vitamin D3 cũng gây hại. Hãy đưa bò sát đến bác sĩ thú y có kinh nghiệm nếu thấy các dấu hiệu nghi bệnh xương chuyển hoá:

• Hàm dưới mềm, sưng hoặc lệch; khó ăn.
• Chân sưng, cong, đi lại khó, kéo lê thân.
• Run rẩy, co giật cơ, yếu ớt.
• Mai rùa mềm, lồi lõm, mọc không đều.
• Gãy xương dù không va chạm mạnh.

Phát hiện sớm thì khả năng phục hồi tốt hơn nhiều. Đồng thời, hãy xem lại toàn bộ đèn, nhiệt độ và khẩu phần để sửa tận gốc.