Bò sát già: những thay đổi cần lưu ý khi chăm sóc

Rùa, rắn, thằn lằn được chăm sóc tốt có thể sống rất lâu, có loài sống cùng chủ vài chục năm. Bò sát già không có dấu hiệu tuổi tác rõ ràng như chó mèo bạc lông, nên nhiều thay đổi diễn ra âm thầm. Hiểu những gì thường xảy ra khi bò sát có tuổi giúp bạn chăm sóc chúng thoải mái hơn trong giai đoạn cuối đời.

Thế nào là bò sát già

Không có một mốc tuổi chung cho mọi loài. Tuổi thọ của bò sát khác nhau rất nhiều: một số loài thằn lằn nhỏ sống khoảng chục năm, nhiều loài rắn và thằn lằn sống vài chục năm, còn một số loài rùa có thể sống lâu hơn cả đời người. Cách tham khảo đơn giản là khi con vật đã đi qua khoảng hai phần ba tuổi thọ thường gặp của loài, bạn nên bắt đầu để ý những thay đổi của tuổi già. Nếu không biết chính xác tuổi con vật, bác sĩ thú y có thể giúp ước đoán.

Những thay đổi thường gặp

• Ăn ít hơn, ăn chậm hơn: trao đổi chất chậm lại nên nhu cầu thức ăn giảm. Nhưng bỏ ăn kéo dài thì không phải chuyện bình thường của tuổi già.
• Vận động ít hơn: ít leo trèo, ít đi lại, nằm phơi lâu hơn.
• Thay đổi cân nặng: có con tăng cân do ăn như cũ mà vận động ít, có con sụt cân, teo cơ.
• Khớp cứng: đi lại chậm, khó leo, khớp có thể sưng.
• Mắt kém hơn: mắt đục, săn mồi trượt nhiều lần.
• Lột da thưa hơn, có khi lột không đều.
• Con cái lớn tuổi có thể gặp vấn đề sinh sản như khó đẻ, trứng không rụng được.
• Bệnh mạn tính: bệnh thận, gan, u bướu, bệnh răng miệng có xu hướng gặp nhiều hơn ở con lớn tuổi.

Điều chỉnh chuồng nuôi

1. Dễ tiếp cận hơn: hạ thấp chỗ phơi, thêm đường dốc nhám thay cho cành cao dốc. Với rùa nước già, cân nhắc giảm bớt mực nước và làm lối lên chỗ phơi thoai thoải.
2. Giảm nguy cơ té ngã: bỏ bớt cành cao, đặt vật dụng chắc chắn, nền phẳng mềm.
3. Giữ nhiệt độ ổn định: bò sát già chịu dao động nhiệt kém hơn. Kiểm tra nhiệt kế thường xuyên, đặc biệt khi giao mùa.
4. Duy trì đèn UVB phù hợp loài và thay đèn theo khuyến cáo trên nhãn sản phẩm, vì xương của con già vẫn cần canxi được hấp thu tốt.
5. Nước dễ uống: bát nước nông, dễ trèo vào ra, đặt gần chỗ con vật hay nằm.
6. Chỗ trốn dễ vào: cửa rộng hơn, không phải trèo cao.

Điều chỉnh chế độ ăn

• Giảm lượng thức ăn giàu năng lượng nếu con vật tăng cân, theo lời khuyên của bác sĩ thú y. Với thằn lằn ăn côn trùng, hạn chế sâu béo.
• Chọn con mồi, miếng rau nhỏ và mềm hơn nếu con vật có vấn đề răng miệng hoặc mắt kém.
• Cho ăn ở chỗ quen, dễ thấy, có thể dùng đĩa nông để con vật mắt kém dễ tìm.
• Bổ sung canxi và vitamin theo chỉ định của bác sĩ thú y; nhu cầu của con già có thể khác lúc còn trẻ, nhất là khi có bệnh thận. Đọc kỹ nhãn sản phẩm và không tự ý tăng thêm.

Theo dõi tại nhà và khám định kỳ

Bò sát rất giỏi che giấu bệnh, nên việc theo dõi đều đặn là quan trọng nhất:

• Cân định kỳ và ghi chép. Sụt cân dần là dấu hiệu cảnh báo sớm.
• Ghi lại lượng ăn, tần suất đi phân, ngày lột da.
• Quan sát mắt, miệng, mũi, da, mai, lỗ huyệt khi cầm con vật.
• Đưa con vật đi khám sức khoẻ định kỳ với bác sĩ thú y có kinh nghiệm về bò sát. Với con già, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu hoặc chụp X-quang để phát hiện bệnh sớm.

Nếu bạn không thể tiếp tục chăm sóc một con bò sát già, hãy tìm người nhận nuôi có trách nhiệm. Không bao giờ thả bò sát ra môi trường, vì con vật già yếu gần như không có cơ hội sống sót và có thể lây bệnh cho động vật bản địa. Khi nhận nuôi bò sát lớn tuổi từ người khác, hãy đảm bảo con vật có nguồn gốc hợp pháp, có giấy tờ.

Khi nào cần đưa đi khám

Hãy đưa bò sát già đến bác sĩ thú y có kinh nghiệm về bò sát khi:

• Bỏ ăn kéo dài hoặc sụt cân rõ dù chuồng đúng điều kiện.
• Uống nhiều nước bất thường, tiểu nhiều hoặc urat (phần chất thải màu trắng) đổi màu, đổi kết cấu.
• Có khối u, sưng ở thân, khớp, hàm.
• Miệng có mảng trắng, chảy dịch, mùi hôi; mắt sưng, đục.
• Khó thở, há miệng thở, thở khò khè.
• Con cái có dấu hiệu rặn đẻ mà không ra trứng, bụng căng, lờ đờ.
• Đi lại yếu hẳn, liệt hoặc không thể tự lên chỗ phơi.