Nuôi rùa cạn: nắng, nhiệt độ và thức ăn

Rùa cạn trông chậm chạp, dễ nuôi, nhưng thực ra có nhu cầu khá riêng về ánh sáng, nhiệt độ và thức ăn. Nhiều chú rùa bị mềm mai, biến dạng mai hay ốm yếu chỉ vì thiếu nắng hoặc ăn sai. Rùa cạn còn có thể sống rất lâu, nên trước khi nuôi, hãy chắc rằng bạn sẵn sàng chăm sóc lâu dài.

Trước khi nuôi: nguồn gốc và giấy tờ

Nhiều loài rùa, kể cả rùa cạn, đang bị đe doạ ngoài tự nhiên và được pháp luật bảo vệ. Một số loài rùa bản địa ở Việt Nam bị cấm nuôi nhốt, buôn bán nếu không được phép.

• Chỉ mua từ nguồn hợp pháp, rùa được nhân nuôi sinh sản, có giấy tờ chứng minh nguồn gốc.
• Không bắt rùa từ tự nhiên và không mua rùa không rõ nguồn gốc, kể cả khi giá rẻ.
• Tìm hiểu kỹ quy định của địa phương nơi bạn sống về loài định nuôi.
• Biết rõ tên loài, vì nhu cầu về nhiệt độ, độ ẩm và thức ăn của mỗi loài khác nhau. Có loài sống vùng khô, có loài sống vùng rừng ẩm.
• Tính trước kích thước trưởng thành. Một số loài rùa cạn phổ biến lớn rất nhanh và cần sân rộng khi trưởng thành.

Nếu không thể tiếp tục nuôi, đừng thả rùa ra tự nhiên. Hãy liên hệ cơ quan quản lý động vật hoang dã hoặc trung tâm cứu hộ tại địa phương để được hướng dẫn.

Ánh sáng, nhiệt độ và chuồng nuôi

Ánh nắng và tia UVB

Rùa cạn cần tia UVB để tổng hợp vitamin D3, chất giúp cơ thể hấp thu canxi. Thiếu UVB lâu ngày, rùa dễ bị bệnh xương chuyển hoá: mai mềm, mai lồi lõm, chân yếu, mỏ biến dạng.

• Nắng tự nhiên là tốt nhất. Cho rùa ra phơi nắng trực tiếp thường xuyên, ở khu vực an toàn, có rào chắn.
• Nắng qua kính không có tác dụng, vì kính chặn phần lớn tia UVB.
• Luôn có bóng râm và nước khi phơi nắng. Rùa có thể bị sốc nhiệt rất nhanh dưới nắng gắt buổi trưa ở Việt Nam, nhất là trong hộp hoặc thùng kín.
• Nuôi trong nhà thì cần đèn UVB dành cho bò sát, lắp đúng khoảng cách theo hướng dẫn của nhà sản xuất và thay bóng định kỳ.

Nhiệt độ và chuồng nuôi

Rùa là động vật biến nhiệt, chúng di chuyển giữa chỗ ấm và chỗ mát để điều chỉnh thân nhiệt. Chuồng nuôi nên có:

• Khu sưởi: một điểm ấm dưới đèn sưởi, thường khoảng 30 đến 35°C với nhiều loài, tham khảo.
• Khu mát: phần còn lại của chuồng mát hơn, khoảng giữa 20 và 30°C, tham khảo, tuỳ loài.
• Nhiệt kế đặt ở cả hai đầu để đo, đừng đoán.
• Chỗ trốn: hang, hộp gỗ để rùa nghỉ.
• Nền phù hợp với loài: đất trộn, xơ dừa, cỏ khô. Giữ ẩm hơn cho loài rừng ẩm, khô ráo hơn cho loài vùng khô.
• Không gian rộng: rùa cạn cần đi lại nhiều. Bể kính nhỏ thường không đủ, sân vườn có rào là lựa chọn tốt khi thời tiết cho phép.

Ban đêm có thể để nhiệt độ hạ xuống tự nhiên, nhưng tránh lạnh sâu và gió lùa, đặc biệt mùa đông ở miền Bắc.

Thức ăn cho rùa cạn

Phần lớn rùa cạn phổ biến ăn thực vật, cần khẩu phần nhiều chất xơ, ít đạm, ít đường.

• Phần chính: cỏ, lá xanh, rau dại an toàn, hoa ăn được như hoa dâm bụt. Các loài vùng khô cần nhiều cỏ khô, cỏ tươi.
• Rau xanh bổ sung: rau lá đậm màu, đa dạng, thay đổi thường xuyên.
• Trái cây: hạn chế hoặc tránh với loài vùng khô; một số loài rừng ẩm có thể ăn trái cây và một ít đạm động vật theo khẩu phần riêng của loài.
• Tránh: thức ăn cho chó mèo, đồ ăn của người, bánh mì, cơm, đồ ngọt, thịt cho loài ăn cỏ.

Canxi là dưỡng chất quan trọng. Bổ sung canxi hay vitamin dạng bột nên theo chỉ định của bác sĩ thú y và đọc kỹ nhãn sản phẩm. Luôn có đĩa nước nông, sạch, đủ nông để rùa không bị lật ngửa hay chết đuối. Rùa cạn không bơi giỏi, đừng thả vào nước sâu.

Vệ sinh và an toàn cho người. Bò sát, trong đó có rùa, có thể mang vi khuẩn Salmonella mà vẫn trông khoẻ mạnh. Hãy rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm rùa, thức ăn và chuồng; không vệ sinh đồ của rùa ở bồn rửa chén; trẻ nhỏ cần người lớn giám sát khi chơi với rùa.

Khi nào cần đưa đi khám

Hãy đưa rùa đến bác sĩ thú y có kinh nghiệm với bò sát nếu thấy:

• Bỏ ăn kéo dài, lờ đờ khi nhiệt độ chuồng đã đủ ấm.
• Mắt sưng, nhắm nghiền; chảy dịch mũi, thở há miệng, thở có tiếng.
• Mai mềm, mai lồi lõm, mỏ mọc lệch, chân yếu không nhấc nổi thân.
• Mai có vết nứt, vết loét, mùi hôi, chảy dịch.
• Tiêu chảy kéo dài, có giun trong phân, sa lòi bộ phận ở lỗ huyệt.

Bò sát thường biểu hiện bệnh chậm, nên khi đã thấy rõ thì không nên chờ thêm.