Thay nước bể cá: bao nhiêu và bao lâu một lần

Nước bể nhìn trong chưa chắc đã sạch. Chất thải hoà tan như nitrat vẫn tích tụ dần mà mắt thường không thấy. Thay nước định kỳ là việc đơn giản nhưng quan trọng nhất để giữ cá khoẻ, miễn là bạn làm đúng cách.

Vì sao phải thay nước

Trong bể đã ổn định, vi khuẩn có lợi chuyển chất thải độc thành nitrat. Nitrat ít độc nhưng sẽ tăng dần theo thời gian. Ngoài ra, nước bể còn tích tụ chất hữu cơ hoà tan, hormone do cá tiết ra, và dần mất đi một số khoáng chất. Thay một phần nước giúp:

• Hạ nitrat và chất hữu cơ hoà tan.
• Bổ sung khoáng, giữ độ pH ổn định hơn.
• Hạn chế rêu tảo phát triển quá mức.
• Giúp cá ăn khoẻ, màu sắc đẹp, ít bệnh.

Thay bao nhiêu và bao lâu một lần

Không có con số đúng cho mọi bể, nhưng mức tham khảo phổ biến với bể cảnh thông thường là thay khoảng 10 đến 25% lượng nước mỗi tuần. Một số trường hợp cần điều chỉnh:

• Bể nuôi dày, cá lớn, cá ăn nhiều như cá vàng: có thể cần thay nhiều hơn hoặc thường xuyên hơn.
• Bể nhỏ: chất lượng nước thay đổi nhanh, nên thay đều đặn, lượng vừa phải, không để lâu.
• Bể thuỷ sinh nhiều cây, nuôi thưa: có thể thay ít hơn, nhưng vẫn nên duy trì đều.

Cách chính xác nhất là đo nitrat bằng bộ test. Nhiều người chơi cá cố giữ nitrat ở mức thấp, thường dưới khoảng 20 đến 40 ppm (phần triệu), tham khảo. Nếu nitrat tăng nhanh giữa các lần thay, hãy tăng lượng thay hoặc giảm số cá, giảm thức ăn.

Điều quan trọng là đều đặn. Thay ít mà đều tốt hơn nhiều so với bỏ mặc vài tháng rồi thay một lần thật lớn.

Vì sao không nên thay toàn bộ nước

Thay 100% nước, rửa sạch bể là thói quen nhiều người nghĩ là sạch sẽ, nhưng lại gây hại:

• Cá bị sốc vì nhiệt độ, pH, độ cứng thay đổi đột ngột.
• Vi khuẩn có lợi bám trên nền, đá bị mất nếu cọ rửa hết.
• Bể nuôi lâu không thay nước, nếu thay ồ ạt, sự chênh lệch giữa nước cũ và nước mới càng lớn, cá càng dễ sốc.

Nếu bể đã lâu không thay nước, hãy quay lại nhịp bình thường từ từ: thay lượng nhỏ, nhiều lần trong vài tuần.

Các bước thay nước an toàn

1. Chuẩn bị nước mới. Nước máy chứa clo hoặc cloramin gây hại cho cá và vi khuẩn. Dùng sản phẩm khử clo cho bể cá theo hướng dẫn trên nhãn, hoặc để nước trong xô thoáng, sục khí một đến hai ngày. Lưu ý phơi nước chỉ giúp bay clo, không loại được cloramin.
2. Cân nhiệt độ. Nước mới nên có nhiệt độ gần với nước bể, chênh lệch càng ít càng tốt.
3. Tắt máy sưởi và có thể tắt lọc trong lúc rút nước để thiết bị không chạy khô.
4. Hút nước kèm vệ sinh nền. Dùng ống xi-phông hút cặn bẩn trên mặt nền. Mỗi lần chỉ hút một phần diện tích nền.
5. Lau kính mặt trong nếu có rêu.
6. Châm nước mới từ từ, đổ lên một cái đĩa hay bàn tay để không xới tung nền và làm cá hoảng.
7. Bật lại thiết bị và quan sát cá trong vài giờ sau.

Một số lưu ý khác

• Dùng xô, ống hút riêng cho bể cá, không dùng chung với xà phòng hay hoá chất tẩy rửa.
• Không vệ sinh lọc và thay nước lớn cùng ngày nếu bể đang có dấu hiệu yếu, để hệ vi sinh không bị xáo trộn quá nhiều.
• Nước giếng, nước mưa có thể chứa tạp chất hoặc có độ pH, độ cứng khác thường. Nếu dùng, nên đo trước.
• Ghi lại ngày thay nước và kết quả đo để dễ theo dõi xu hướng.

Tóm tắt

Hãy thay một phần nước đều đặn, mức tham khảo khoảng 10 đến 25% mỗi tuần, điều chỉnh theo kết quả đo nitrat và mật độ cá. Luôn khử clo, cân nhiệt độ, hút cặn nền và tránh thay toàn bộ nước. Nếu sau khi thay nước cá có biểu hiện bơi loạng choạng, nổi đầu, cụp vây, hãy kiểm tra lại nhiệt độ và chất khử clo. Cá yếu kéo dài cần được người có chuyên môn về bệnh cá kiểm tra.