Cá đẻ rồi: cách chăm sóc cá con những tuần đầu

Một ngày bạn phát hiện trong bể có những chấm nhỏ bơi lăng xăng sát cây. Cá nhà bạn đã đẻ. Niềm vui đi kèm thử thách: cá con rất bé, dễ bị chính cá bố mẹ và cá khác ăn, lại cần thức ăn đủ nhỏ và nước thật ổn định để lớn lên.

Cá đẻ con hay đẻ trứng

Cá cảnh nước ngọt chia làm hai nhóm chính, cách chăm sóc ban đầu hơi khác nhau:

• Cá đẻ con: như cá bảy màu, cá mún, cá kiếm, cá molly. Cá con ra đời đã bơi được và ăn được thức ăn rất nhỏ ngay.
• Cá đẻ trứng: như cá neon, cá ngựa vằn, cá betta, cá vàng. Trứng cần vài ngày để nở. Cá bột mới nở thường sống nhờ túi noãn hoàng một thời gian rồi mới bắt đầu bơi và ăn.

Một số loài như cá betta đực hay một số cá rô cảnh có tập tính giữ trứng, chăm con. Với nhóm này, nên tìm hiểu riêng từng loài trước khi can thiệp.

Bảo vệ cá con khỏi bị ăn

Phần lớn cá cảnh không chăm con và sẵn sàng ăn trứng, ăn cá con. Bạn có vài lựa chọn:

1. Bể riêng cho cá con: an toàn nhất. Một bể nhỏ đã chạy ổn định, dùng nước từ bể chính.
2. Hộp đẻ treo trong bể: tiện lợi, nước lưu thông với bể chính. Không nên nhốt cá mẹ trong hộp quá lâu vì dễ làm cá căng thẳng.
3. Trồng dày cây: rêu Java, rong đuôi chồn, bèo giúp một phần cá con trốn được. Cách này tự nhiên nhưng tỉ lệ sống thấp hơn.

Khi chuyển cá con, dùng cốc hoặc muỗng múc cả nước, tránh dùng vợt vì dễ làm tổn thương cá.

Trong những ngày đầu, hạn chế gõ kính, di chuyển bể hay bật tắt đèn đột ngột. Cá con và trứng rất nhạy với rung động và thay đổi môi trường. Với cá mẹ đẻ con, sau khi đẻ xong nên để cá mẹ nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh, cho ăn đầy đủ để lấy lại sức. Với trứng của loài đẻ trứng, trứng bị trắng đục, mốc thường là trứng hỏng; có thể nhẹ nhàng gắp bỏ để nấm không lan sang trứng khoẻ.

Môi trường nước cho cá con

• Lọc êm: dùng lọc mút chạy bằng sủi khí, hoặc bọc mút ở đầu hút của lọc để cá con không bị hút vào.
• Nhiệt độ ổn định: giữ trong khoảng phù hợp với loài cá bố mẹ, tránh dao động. Cá con chịu thay đổi kém hơn cá lớn.
• Thay nước ít mà đều: cá con ăn nhiều bữa nên nước nhanh bẩn. Thay một lượng nhỏ, thường xuyên, dùng nước đã khử clo và cùng nhiệt độ. Hút thức ăn thừa dưới đáy cẩn thận để không hút nhầm cá con.
• Ánh sáng vừa phải: giúp cá con thấy thức ăn, nhưng không cần bật đèn liên tục suốt ngày đêm.

Cho cá con ăn gì

Miệng cá con rất nhỏ, thức ăn phải vừa cỡ miệng. Gợi ý theo kích cỡ, từ nhỏ đến lớn:

• Vi sinh vật trong nước, trùng cỏ: hợp cho cá bột của nhiều loài đẻ trứng trong vài ngày đầu biết ăn. Bể nhiều cây, có rêu bám cũng là nguồn thức ăn tự nhiên.
• Thức ăn dạng bột mịn cho cá con: có loại làm sẵn, hoặc nghiền thật mịn thức ăn khô thông thường.
• Ấu trùng artemia mới nở: giàu dinh dưỡng, cá con rất thích. Nhiều người nuôi tự ấp trứng artemia tại nhà.
• Giun nhỏ, thức ăn mảnh vụn: khi cá con lớn hơn.

Nguyên tắc chung: cho ăn ít mỗi lần nhưng nhiều bữa trong ngày, chỉ lượng cá con ăn hết nhanh. Thức ăn dư là nguyên nhân hàng đầu làm nước bẩn và cá con chết. Cá đẻ con thường ăn được bột mịn ngay, còn cá bột đẻ trứng cần thức ăn nhỏ hơn trong những ngày đầu.

Theo dõi khi cá con lớn

• Tách bớt khi bể chật, vì cá con lớn không đều, con to có thể ăn hoặc bắt nạt con nhỏ.
• Chỉ thả cá con vào bể chung khi chúng đã đủ lớn để không lọt miệng cá khác.
• Lên kế hoạch trước cho số cá con: bạn có đủ bể, đủ chỗ, hoặc có người nhận nuôi không. Không thả cá ra ao hồ, kênh rạch.
• Nếu không muốn cá tiếp tục sinh sản, hãy cân nhắc nuôi tách cá đực và cá cái.

Tóm tắt

Để nuôi cá con thành công, hãy tách chúng khỏi cá lớn, giữ nước sạch và ổn định với lọc êm, cho ăn thức ăn đủ nhỏ thành nhiều bữa ít một. Cá bột của loài đẻ trứng cần thức ăn siêu nhỏ trong những ngày đầu. Nếu cá con chết hàng loạt hoặc có dấu hiệu bệnh, hãy hỏi người có chuyên môn hoặc bác sĩ thú y về cá trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.