Chim cảnh và khói bếp: mối nguy hay bị quên

Nhiều người treo lồng chim gần bếp cho tiện chăm, hoặc để chim bay tự do trong nhà mà không nghĩ tới khói và hơi nóng từ nồi chảo. Với chim, không khí trong bếp có thể nguy hiểm hơn ta tưởng rất nhiều. Bài này giúp bạn hiểu vì sao và cần làm gì để giữ chim an toàn.

Vì sao chim nhạy cảm với không khí đến vậy

Hệ hô hấp của chim khác hẳn người và chó mèo. Ngoài phổi, chim có thêm các túi khí giúp không khí đi qua phổi theo một chiều, liên tục cả khi hít vào lẫn thở ra. Nhờ vậy chim lấy oxy rất hiệu quả để bay. Nhưng chính sự hiệu quả này cũng khiến chất độc trong không khí đi vào cơ thể chim nhanh hơn và nhiều hơn.

Chim lại nhỏ, nhịp thở nhanh. Một lượng khói mà người chỉ thấy hơi cay mắt có thể đủ làm chim suy hô hấp. Ngày xưa người thợ mỏ từng mang chim vào hầm để cảnh báo khí độc cũng vì lý do này.

Những nguồn khói và hơi độc thường gặp trong nhà

Chảo chống dính bị đun quá nóng

Nhiều dụng cụ nấu có lớp phủ chống dính gốc PTFE. Khi chảo bị đun khô, để quên trên bếp hoặc nướng ở nhiệt độ rất cao, lớp phủ có thể phân huỷ và sinh ra khí. Người thường không thấy gì, nhưng chim có thể bị tổn thương phổi nặng, thậm chí chết rất nhanh. Các thiết bị khác có lớp phủ tương tự như nồi chiên không dầu, lò nướng, bàn là, máy sấy tóc cũng cần để ý, nhất là khi dùng lần đầu.

Khói dầu mỡ và đồ ăn cháy

Chiên rán nhiều dầu, đồ ăn bị khét, khói than hay bếp củi đều tạo ra khói chứa hạt bụi mịn và khí kích ứng. Bếp gas đốt không hết cũng có thể sinh khí độc như carbon monoxide.

Các nguồn khác ngoài bếp

• Khói thuốc lá, thuốc lá điện tử.
• Nhang, nến thơm, tinh dầu đốt hoặc khuếch tán.
• Bình xịt côn trùng, xịt phòng, keo xịt tóc, nước hoa.
• Hoá chất tẩy rửa mạnh, đặc biệt khi pha trộn với nhau.
• Sơn mới, keo dán, khói từ xe máy nổ máy trong nhà.

Đặt lồng và sinh hoạt thế nào cho an toàn

Nguyên tắc đơn giản nhất là giữ chim xa bếp và xa mọi nguồn khói. Một vài thói quen nhỏ giúp giảm rủi ro đáng kể:

1. Không treo lồng trong bếp hoặc ngay cạnh cửa bếp. Chọn phòng thoáng, cách xa khu nấu nướng.
2. Đóng cửa và mở thông gió khi nấu. Bật máy hút mùi, mở cửa sổ phía bếp để khói thoát ra ngoài thay vì lan vào nhà.
3. Không bao giờ để chảo trống trên bếp nóng. Đừng bỏ đi khi đang đun, nhất là với dụng cụ có lớp phủ chống dính.
4. Cân nhắc dụng cụ nấu bằng gang, thép không gỉ hoặc gốm nếu nhà bạn nuôi chim lâu dài.
5. Chạy thử thiết bị mới như lò nướng, nồi chiên ở nơi thoáng, xa chim, vì lần dùng đầu thường có mùi.
6. Không hút thuốc trong nhà và không xịt hoá chất ở phòng có chim. Nếu cần xịt, hãy chuyển chim sang phòng khác và mở cửa cho thoáng hẳn mới đưa về.
7. Không cho chim bay tự do khi đang nấu ăn. Ngoài khói, bếp còn có nồi nước sôi, dầu nóng, lửa.

Lồng cũng không nên đặt trong phòng kín hoàn toàn. Không khí trong lành, thoáng nhưng không có gió lùa mạnh là điều kiện tốt cho chim.

Dấu hiệu chim bị ảnh hưởng bởi khói

Ngộ độc khói có thể diễn ra trong vài phút đến vài giờ. Hãy chú ý nếu chim có những biểu hiện sau, nhất là ngay sau khi nhà bạn vừa nấu nướng hoặc dùng hoá chất:

• Thở há mỏ, thở gấp, đuôi nhấp nhô theo nhịp thở.
• Ngồi xù lông, lờ đờ, không hót, không ăn.
• Mất thăng bằng, rơi khỏi cầu đậu, run rẩy.
• Phát ra tiếng khò khè hoặc tiếng lạ khi thở.

Khi thấy dấu hiệu này, hãy đưa chim ra nơi có không khí trong lành ngay, tắt nguồn khói, mở thông gió. Giữ chim ấm và yên tĩnh, tránh bắt giữ nhiều vì chim đang khó thở rất dễ kiệt sức. Không tự cho uống thuốc hay nhỏ gì vào mỏ.

Khi nào cần đưa đi khám

Bất kỳ con chim nào có biểu hiện khó thở sau khi tiếp xúc với khói hoặc hơi hoá chất đều cần được bác sĩ thú y khám càng sớm càng tốt, kể cả khi chim có vẻ đã đỡ. Tổn thương phổi đôi khi nặng lên sau đó vài giờ. Hãy gọi trước cho phòng khám có kinh nghiệm với chim, kể rõ chim đã tiếp xúc với gì, trong bao lâu, để bác sĩ chuẩn bị. Trên đường đi, giữ chim trong hộp hoặc lồng nhỏ thoáng khí, ấm, tránh nắng gắt và gió mạnh. Phòng ngừa vẫn là cách tốt nhất: chỉ cần giữ chim tránh xa bếp và khói, bạn đã loại bỏ được một trong những mối nguy hay bị quên nhất.