Tập cho vẹt nói: cách dạy kiên nhẫn và đúng

Nghe vẹt gọi tên mình là niềm vui lớn của người nuôi. Nhưng vẹt bắt chước tiếng người là vì muốn giao tiếp với "bầy" của nó, tức là bạn. Khi vẹt tin tưởng, được sống trong môi trường vui vẻ và được dạy kiên nhẫn, khả năng học nói sẽ cao hơn nhiều so với ép buộc.

Điều cần biết trước khi dạy

• Không có gì chắc chắn: khả năng nói khác nhau rất nhiều giữa các loài và giữa từng con. Có con nói nhiều từ, có con chỉ huýt sáo, bắt chước tiếng chuông, tiếng cửa. Có con không nói gì nhưng vẫn là bạn đồng hành tuyệt vời.
• Một số loài thường được biết đến là bắt chước tốt, như vẹt xám châu Phi, vẹt Amazon, yến phụng (thường là con trống), vẹt mào. Dù vậy, từng con vẫn khác nhau.
• Vẹt non thường học dễ hơn, nhưng vẹt trưởng thành vẫn có thể học thêm.
• Vẹt phải khoẻ và thấy an toàn trước đã. Vẹt mới về nhà, đang sợ hãi hay ốm sẽ không học.
• Vẹt phải được mua từ nguồn hợp pháp, có giấy tờ với những loài được bảo vệ. Không mua vẹt bắt từ tự nhiên.

Cách dạy từng bước

1. Xây dựng tình cảm trước: dành thời gian ngồi gần, nói chuyện nhẹ nhàng mỗi ngày. Vẹt thân với bạn sẽ muốn bắt chước bạn.
2. Chọn từ ngắn, rõ, nhiều cảm xúc: tên vẹt, "chào", "ngoan quá". Từ có âm rõ, nói với giọng vui thường dễ học hơn.
3. Gắn từ với ngữ cảnh: nói "chào buổi sáng" mỗi lần mở rèm buổi sáng, "ăn nè" khi đặt bát thức ăn, "tạm biệt" khi ra khỏi phòng. Vẹt học nhanh hơn khi từ đi kèm sự việc.
4. Lặp lại đều đặn, buổi ngắn: vài phút, vài lần mỗi ngày, khi vẹt đang tỉnh táo và chú ý, thường là buổi sáng và chiều tối.
5. Dạy một từ một lúc: khi vẹt đã nói được, mới thêm từ mới.
6. Khen ngay lập tức: khi vẹt phát ra âm gần giống, phản hồi vui vẻ, nói lại từ đó, thưởng một miếng nhỏ món vẹt thích, hoặc dành cho vẹt sự chú ý.

Những điều giúp vẹt học nhanh hơn

• Môi trường yên tĩnh khi dạy: tắt tivi, giảm tiếng ồn để vẹt nghe rõ giọng bạn.
• Cả nhà dùng cùng một cách nói cho cùng một việc, đừng mỗi người một kiểu.
• Nói chuyện với vẹt trong sinh hoạt hằng ngày: kể việc mình đang làm. Vẹt hấp thu ngôn ngữ từ những gì nghe thường xuyên.
• Bản ghi âm chỉ là hỗ trợ, không thay được việc bạn trực tiếp nói chuyện. Vẹt học tốt nhất qua tương tác.
• Kiên nhẫn: có con mất vài tuần, có con vài tháng mới nói từ đầu tiên. Lúc đầu âm thanh thường lí nhí, chưa rõ.

Những điều nên tránh

• Không la mắng, phạt khi vẹt không nói. Căng thẳng làm vẹt thu mình, có thể dẫn tới nhổ lông. Xem thêm bài về vẹt tự nhổ lông.
• Không dạy những từ bạn không muốn nghe cả chục năm. Vẹt có thể sống rất lâu và nhớ cả từ tục, tiếng chuông điện thoại, tiếng báo động.
• Chú ý phản ứng của bạn với tiếng kêu to: nếu mỗi lần vẹt hét bạn đều chạy đến, vẹt sẽ học rằng hét là cách gọi bạn.
• Không che lồng tối hoặc nhốt vẹt một mình lâu với hy vọng vẹt "tập trung" nghe băng. Cách này gây căng thẳng.
• Không cắt lưỡi hay can thiệp vào lưỡi để vẹt "nói được". Đây là quan niệm sai, gây đau đớn và không có tác dụng.

Tóm tắt

• Vẹt học nói khi khoẻ mạnh, tin tưởng bạn và được dạy trong không khí vui vẻ.
• Chọn từ ngắn, rõ, gắn với ngữ cảnh, lặp lại vài phút mỗi ngày, khen ngay khi vẹt cố gắng.
• Không phải con nào cũng nói. Huýt sáo, bắt chước âm thanh cũng là cách vẹt giao tiếp.
• Tránh la mắng, tránh dạy từ không mong muốn, đừng thưởng cho tiếng hét.
• Nếu vẹt bỗng im lặng, xù lông, bỏ ăn hoặc giọng thay đổi, hãy đưa vẹt đến bác sĩ thú y chuyên về chim để kiểm tra.