Rùa có cần ngủ đông không? Hiểu đúng để rùa an toàn

Mùa lạnh đến, rùa nhà bạn bỗng ăn ít, nằm im cả ngày. Nhiều người nghĩ rùa đang ngủ đông và để mặc. Nhưng không phải loài rùa nào cũng ngủ đông, và một con rùa lờ đờ có thể đang bệnh chứ không phải đang nghỉ. Hiểu đúng giúp bạn tránh những sai lầm đáng tiếc.

Ngủ đông ở rùa là gì

Ở bò sát, giai đoạn nghỉ mùa lạnh thường được gọi là ngủ đông hay trạng thái giảm hoạt động mùa lạnh. Khi nhiệt độ môi trường giảm và ngày ngắn lại, một số loài rùa sống ở vùng có mùa đông lạnh sẽ giảm ăn, giảm vận động, trao đổi chất chậm lại để vượt qua thời gian thức ăn khan hiếm. Đây là cơ chế sinh tồn, không phải nhu cầu bắt buộc với mọi con rùa.

Loài nào ngủ đông, loài nào không

• Rùa nhiệt đới: nhiều loài rùa có nguồn gốc vùng nhiệt đới không ngủ đông. Cho các loài này chịu lạnh kéo dài là nguy hiểm, dễ làm rùa suy yếu, viêm phổi.
• Rùa vùng ôn đới: một số loài rùa cạn và rùa nước có nguồn gốc từ vùng có mùa đông lạnh có thể ngủ đông ngoài tự nhiên. Một số loài rùa nước phổ biến trong nuôi cảnh cũng thuộc nhóm này.
• Trong điều kiện nuôi: ngay cả với loài có thể ngủ đông, việc có nên cho rùa ngủ đông hay không phụ thuộc vào sức khoẻ, tuổi, cân nặng của từng con và khả năng kiểm soát nhiệt độ của bạn.

Nếu bạn không biết chắc tên loài rùa mình nuôi, hãy hỏi bác sĩ thú y về bò sát trước khi quyết định bất cứ điều gì. Và hãy nhớ: chỉ mua rùa từ nguồn hợp pháp, có giấy tờ, không bắt rùa từ tự nhiên và không bao giờ thả rùa ra ao hồ khi trời lạnh hay khi không muốn nuôi nữa.

Vì sao không nên tự cho rùa ngủ đông

Ngoài tự nhiên, rùa tự chọn nơi trú đông có nhiệt độ ổn định. Trong nhà, điều kiện khó kiểm soát hơn nhiều. Những rủi ro thường gặp:

• Nhiệt độ dao động: lúc ấm lúc lạnh khiến rùa thức giấc giữa chừng, tiêu hao năng lượng mà không ăn được, kiệt sức dần.
• Quá lạnh: có thể gây tổn thương mắt, thần kinh, thậm chí chết.
• Rùa bệnh hoặc gầy: không đủ dự trữ năng lượng để vượt qua thời gian nghỉ. Bệnh tiềm ẩn còn nặng thêm vì sức đề kháng giảm khi lạnh.
• Thức ăn còn trong ruột: nếu rùa bước vào giai đoạn nghỉ khi ruột chưa trống, thức ăn có thể lên men, thối rữa trong ruột.
• Mất nước: rùa cần được giữ đủ nước trong suốt giai đoạn này.

Vì vậy, nếu bạn muốn cho một loài có thể ngủ đông được nghỉ đông, hãy làm theo kế hoạch cụ thể do bác sĩ thú y về bò sát hướng dẫn, gồm khám sức khoẻ trước, chuẩn bị nhịn ăn, nơi nghỉ có nhiệt độ ổn định và cân rùa định kỳ để theo dõi.

Cách chăm rùa qua mùa lạnh

Với phần lớn người nuôi, cách an toàn nhất là giữ rùa hoạt động bình thường suốt mùa lạnh:

1. Duy trì nhiệt độ: dùng đèn sưởi cho chỗ phơi, sưởi có bộ điều nhiệt cho bể rùa nước. Kiểm tra bằng nhiệt kế mỗi ngày khi trời trở lạnh.
2. Giữ chu kỳ chiếu sáng: đèn UVB và đèn sưởi bật theo giờ cố định để rùa giữ nhịp sinh hoạt.
3. Che chắn gió lùa: chuyển chuồng nuôi ngoài trời vào nơi kín gió, tránh để bể sát cửa sổ lạnh.
4. Theo dõi ăn uống và cân nặng: cân rùa định kỳ, ghi chép lại. Rùa sụt cân rõ là dấu hiệu cần đi khám.
5. Giữ nước sạch: rùa nước vẫn cần thay nước, lọc nước đều đặn.

Nếu bạn sống ở nơi có mùa đông lạnh rõ rệt và nuôi rùa ngoài sân, ao nhỏ hay ban công, hãy chuẩn bị chỗ trong nhà trước khi trời trở lạnh. Đừng đợi đến khi rùa đã lạnh cóng mới chuyển. Khi chuyển vào trong, làm ấm từ từ, không đặt rùa sát nguồn nhiệt mạnh. Rùa vừa trải qua đợt lạnh nên được theo dõi ăn uống kỹ trong vài tuần sau đó.

Phân biệt rùa nghỉ đông và rùa bệnh

Rùa lạnh hoặc bệnh đều có thể ăn ít, nằm im. Vì vậy đừng vội cho rằng rùa đang ngủ đông, nhất là khi chuồng đã được sưởi ấm đầy đủ mà rùa vẫn lờ đờ. Hãy để ý các dấu hiệu bệnh đi kèm như chảy nước mũi, thở khò khè, há miệng thở, mắt sưng, bơi nghiêng, mai mềm hoặc có mảng thối.

Khi nào cần đưa đi khám

Hãy đưa rùa đến bác sĩ thú y có kinh nghiệm về bò sát khi:

• Rùa bỏ ăn, lờ đờ dù chuồng đã đủ ấm.
• Chảy nước mũi, có bong bóng ở mũi, thở khò khè hoặc há miệng thở.
• Mắt sưng, nhắm nghiền; rùa nước bơi nghiêng, không lặn được.
• Rùa sụt cân rõ rệt.
• Bạn muốn cho rùa nghỉ đông và cần khám sức khoẻ, lập kế hoạch trước.
• Rùa đã trải qua giai đoạn nghỉ mà không chịu ăn lại sau khi được làm ấm.