Canxi và vitamin cho bò sát: vì sao cần bổ sung

Ngoài tự nhiên, bò sát ăn rất nhiều loại thức ăn khác nhau và phơi nắng mỗi ngày. Trong chuồng nuôi, khẩu phần hẹp hơn nhiều và ánh sáng đến từ bóng đèn. Vì vậy, bổ sung canxi và vitamin gần như là việc bắt buộc với nhiều loài, nhưng bổ sung sai cũng gây hại không kém thiếu chất.

Vì sao bò sát nuôi dễ thiếu chất

• Côn trùng nuôi nghèo canxi: phần lớn côn trùng mồi có nhiều phốt pho hơn canxi. Bò sát ăn côn trùng mà không được bổ sung sẽ dần thiếu canxi.
• Khẩu phần ít đa dạng: người nuôi thường chỉ cho ăn vài loại côn trùng hay vài loại rau quen thuộc.
• Ánh sáng nhân tạo: không có đèn UVB phù hợp, bò sát không tự tạo đủ vitamin D3.
• Giai đoạn đặc biệt: con non lớn nhanh, con cái đẻ trứng cần nhiều canxi hơn.

Vai trò của từng chất

Canxi

Canxi là thành phần chính của xương, mai rùa, vỏ trứng. Canxi còn cần cho co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu. Khi thiếu, cơ thể rút canxi từ xương ra, lâu dần gây bệnh xương chuyển hoá: xương mềm, cong, dễ gãy, run giật, có thể co giật.

Vitamin D3

Vitamin D3 giúp ruột hấp thu canxi. Nhiều loài bò sát tự tạo vitamin D3 dưới da khi được chiếu tia UVB. Vì thế, đèn UVB và vitamin D3 trong khẩu phần có liên quan chặt chẽ với nhau: chuồng có UVB tốt thì nhu cầu bổ sung qua đường ăn có thể khác so với chuồng không có UVB. Một số loài ăn đêm hoặc sống ít ánh sáng có cách đáp ứng nhu cầu riêng, cần tìm hiểu theo loài.

Vitamin A và các vitamin khác

Vitamin A cần cho da, mắt, niêm mạc và khả năng chống bệnh. Thiếu vitamin A có thể gặp ở một số loài thằn lằn ăn côn trùng và rùa nước, với dấu hiệu như sưng mí mắt, lột da khó, viêm đường hô hấp. Tuy nhiên, các loài khác nhau dùng dạng vitamin A khác nhau, và thừa vitamin A cũng gây ngộ độc. Đây là lý do không nên tự ý dùng vitamin A khi chưa có chỉ định của bác sĩ thú y.

Thiếu và thừa đều có hại

Nhiều người nghĩ cứ bổ sung nhiều cho chắc. Thực tế:

• Thừa vitamin D3 có thể làm canxi lắng đọng ở thận, mạch máu và các mô mềm, gây tổn thương lâu dài.
• Thừa vitamin A có thể gây bong tróc da, tổn thương gan.
• Thừa canxi kéo dài có thể ảnh hưởng hấp thu các khoáng chất khác và chức năng thận.
• Dùng nhiều sản phẩm cùng lúc khiến bạn khó biết con vật thực sự nhận được bao nhiêu mỗi chất.

Vì vậy, bài viết này không đưa ra liều lượng hay lịch bổ sung cụ thể. Mỗi loài, mỗi độ tuổi, mỗi hệ thống đèn lại cần cách bổ sung khác nhau. Hãy làm theo chỉ định của bác sĩ thú y về bò sát và đọc kỹ nhãn sản phẩm.

Những nguyên tắc chung khi bổ sung

1. Ưu tiên nền tảng trước: đèn UVB phù hợp, nhiệt độ đúng, khẩu phần đa dạng. Bột bổ sung chỉ là phần hỗ trợ.
2. Phân biệt sản phẩm: có loại chỉ có canxi, loại canxi kèm vitamin D3, loại vitamin tổng hợp. Đọc kỹ thành phần trên nhãn để biết mình đang dùng gì.
3. Rắc đúng cách: cho côn trùng vào hộp có ít bột, lắc nhẹ cho bột phủ mỏng rồi cho ăn ngay, trước khi côn trùng tự làm rơi bột. Với rau, rắc lên bề mặt lá.
4. Nuôi dưỡng côn trùng tốt trước khi cho ăn để tăng giá trị dinh dưỡng (xem thêm bài về côn trùng làm thức ăn cho bò sát).
5. Bảo quản sản phẩm nơi khô mát, đậy kín, để ngoài tầm với của trẻ em; bỏ sản phẩm đã quá hạn hoặc vón cục.
6. Ghi chép lại loại sản phẩm, thời điểm dùng để mang theo khi đi khám.

Lưu ý khi mới nuôi

Hãy hỏi người bán về chế độ ăn và bổ sung con vật đang được dùng, nhưng vẫn nên đưa con vật đi khám sức khoẻ sớm để bác sĩ thú y lên kế hoạch dinh dưỡng phù hợp. Và luôn nhớ chỉ mua bò sát từ nguồn hợp pháp, có giấy tờ, không bắt từ tự nhiên và không bao giờ thả ra môi trường.

Khi đưa con vật đi khám, hãy mang theo các lọ sản phẩm bổ sung đang dùng hoặc chụp rõ nhãn thành phần. Bác sĩ thú y sẽ dựa vào đó, cùng với loại đèn và khẩu phần, để điều chỉnh cho phù hợp với từng giai đoạn của con vật.

Tóm tắt

Bò sát nuôi cần canxi, vitamin D3 và các vitamin khác để có xương chắc, da khoẻ và sức đề kháng tốt. Đèn UVB, nhiệt độ và khẩu phần đa dạng là nền tảng; bột bổ sung chỉ hỗ trợ. Thiếu và thừa đều có hại, nên mọi việc bổ sung cần theo chỉ định của bác sĩ thú y và đúng hướng dẫn trên nhãn sản phẩm. Nếu thấy con vật run giật, hàm mềm, sưng mắt hoặc lột da khó, hãy đưa đi khám sớm.