Bò sát lột da khó: nguyên nhân và cách giúp

Lột da là chuyện bình thường của mọi loài bò sát, nhất là khi còn nhỏ và đang lớn nhanh. Một lần lột da suôn sẻ thường diễn ra gọn gàng, nhất là ở rắn, da cũ có thể bong ra thành một mảnh liền. Khi da cũ dính lại từng mảng, đó là dấu hiệu môi trường hoặc sức khoẻ của con vật đang có vấn đề.

Lột da bình thường trông như thế nào

Bò sát lột da định kỳ, tần suất tuỳ loài, tuổi và tốc độ lớn. Trước khi lột, bạn có thể thấy:

• Ở rắn: da xỉn màu, bụng hơi hồng, mắt chuyển màu trắng đục xanh trong vài ngày rồi trong lại. Rắn hay trốn, bỏ ăn, dễ cáu hơn. Sau đó da cũ thường bong ra liền một mảnh, kể cả lớp vảy che mắt.
• Ở thằn lằn: da xỉn, bong ra từng mảng. Nhiều loài như thằn lằn da báo thường tự ăn lớp da cũ, đó là hành vi bình thường.
• Ở rùa: rùa nước bong các tấm vảy mỏng trên mai và da từng mảng nhỏ. Rùa cạn thường không bong tấm vảy mai mà mai lớn dần lên.

Trong giai đoạn này, hạn chế cầm nắm và để con vật được yên tĩnh.

Dấu hiệu lột da khó

• Da cũ còn dính thành mảng trên thân sau khi lẽ ra đã lột xong.
• Vòng da cũ quanh ngón chân, đầu đuôi: rất hay gặp ở thằn lằn. Lớp da này co lại, siết chặt làm nghẽn máu, lâu ngày có thể khiến ngón hoặc đầu đuôi bị hoại tử, rụng mất.
• Vảy mắt còn dính ở rắn: mắt trông mờ, nhăn hoặc có lớp màng sau khi đã lột xong thân.
• Da cũ dính quanh mũi, miệng, lỗ tai.

Nguyên nhân thường gặp

1. Độ ẩm không phù hợp: nguyên nhân hàng đầu. Mỗi loài cần độ ẩm khác nhau; chuồng quá khô làm da cũ cứng và dính lại. Ngược lại, chuồng ẩm ướt liên tục lại dễ gây nấm và bệnh da.
2. Thiếu nước: con vật không có nước sạch để uống, hoặc bát nước quá nhỏ không ngâm mình được.
3. Không có bề mặt nhám để cọ: chuồng trống trơn, thiếu đá, cành, vỏ cây để con vật cọ mình tách da cũ.
4. Nhiệt độ không đúng: lạnh quá làm trao đổi chất chậm, ảnh hưởng quá trình lột da.
5. Ký sinh trùng ngoài da: mạt, ve làm da tổn thương, lột không đều.
6. Dinh dưỡng kém hoặc bệnh tiềm ẩn: con vật gầy yếu, bệnh nội tạng thường lột da không tốt.
7. Vết thương, sẹo cũ trên da.

Cách giúp bò sát lột da an toàn

Tạo hang ẩm

Đặt một hộp trốn có nắp, khoét lỗ vừa người con vật chui vào, bên trong lót rêu ẩm hoặc giấy ẩm (vắt ráo, không sũng nước). Đặt ở vị trí nhiệt độ phù hợp. Đây là cách đơn giản và hiệu quả, nhiều người nuôi để sẵn thường xuyên cho các loài cần.

Ngâm nước ấm

Với da cũ còn dính trên thân hay ngón chân, có thể cho con vật ngâm trong chậu nước ấm vừa phải, mực nước nông thấp hơn tầm đầu, khoảng vài phút đến mười mấy phút. Luôn ở bên cạnh theo dõi trong suốt thời gian ngâm. Sau đó, đặt con vật lên khăn ẩm để nó tự bò, cọ mình; da cũ thường mềm và tự bong ra.

Gỡ nhẹ nhàng, không giật

• Chỉ gỡ phần da đã mềm, tách dễ dàng. Dùng tăm bông ẩm lăn nhẹ theo chiều da.
• Không bao giờ dùng móng tay hay nhíp giật mạnh, vì có thể rách lớp da mới bên dưới.
• Không tự gỡ vảy mắt của rắn và không gỡ da ở mắt thằn lằn. Mắt rất dễ tổn thương; hãy để bác sĩ thú y xử lý.
• Không bôi dầu, kem hay sản phẩm lạ lên da khi chưa hỏi bác sĩ thú y.

Phòng ngừa lần sau

• Tìm hiểu độ ẩm phù hợp với loài bạn nuôi và đo bằng ẩm kế, đừng đoán.
• Luôn có nước sạch, bát đủ lớn với loài cần ngâm mình.
• Bố trí đá, cành, vỏ cây nhám trong chuồng.
• Giữ dải nhiệt độ đúng, chế độ ăn đầy đủ.
• Sau mỗi lần lột, kiểm tra kỹ ngón chân, đầu đuôi, mắt. Với rắn, trải da cũ ra xem có đủ cả vảy mắt không.
• Khi mua bò sát mới, chỉ mua từ nguồn hợp pháp, có giấy tờ, không mua con bắt từ tự nhiên. Con bắt từ tự nhiên thường mang ký sinh trùng, dễ căng thẳng và lột da kém. Không bao giờ thả bò sát ra môi trường.

Khi nào cần đưa đi khám

Hãy đưa con vật đến bác sĩ thú y có kinh nghiệm về bò sát khi:

• Ngón chân, đầu đuôi sưng, chuyển màu sẫm hoặc thâm đen do vòng da cũ siết chặt.
• Vảy mắt rắn còn dính sau lần lột, hoặc mắt sưng, đục kéo dài.
• Đã làm hang ẩm, ngâm nước mà da cũ vẫn không bong.
• Lột da khó lặp lại nhiều lần dù chuồng đã đúng điều kiện.
• Con vật có mạt, ve, vết loét, mảng da đổi màu, hoặc kèm bỏ ăn, gầy sút, lờ đờ.

Lột da khó lặp đi lặp lại thường là dấu hiệu của vấn đề lớn hơn. Bác sĩ thú y sẽ giúp tìm nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp.