Nấm và thối vây ở cá cảnh: nhận biết và phòng bệnh

Thối vây và nấm là hai bệnh hay gặp nhất ở cá cảnh nuôi trong bể. Cả hai thường không tự nhiên xuất hiện mà là hậu quả của nước bẩn, cá bị xây xát hoặc căng thẳng kéo dài. Phát hiện sớm và sửa môi trường nuôi là chìa khoá để cá hồi phục.

Nhận biết thối vây

Thối vây thường do vi khuẩn tấn công khi cá yếu hoặc vây bị tổn thương. Dấu hiệu:

• Mép vây, đuôi bị sờn, rách tua, ngắn dần theo thời gian.
• Mép vây có viền trắng đục, đỏ hoặc thâm đen.
• Gốc vây đỏ, có vệt máu; nặng hơn có thể lan vào thân.
• Cá kẹp vây, bơi uể oải, ăn kém.

Lưu ý: vây rách do bị cá khác rỉa hoặc vướng vật trang trí sắc cạnh thường có mép gọn và lành dần nếu nước sạch. Thối vây thì mép vây ăn mòn dần, đổi màu và lan rộng.

Nhận biết bệnh nấm

Nấm nước thường bám vào chỗ da, vây đã bị tổn thương hoặc lên trứng không được thụ tinh. Dấu hiệu:

• Búi sợi trắng hoặc xám như bông gòn trên thân, vây, miệng.
• Mảng trắng lan rộng dần, có thể ngả màu xanh xám do bám cặn.
• Cá cọ mình, bơi lờ đờ.

Một số bệnh do vi khuẩn cũng tạo mảng trắng trên miệng cá trông giống nấm. Vì vậy nếu không chắc, hãy hỏi người có chuyên môn trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.

Nguyên nhân thường gặp

1. Nước bẩn: amoniac, nitrit cao do thay nước ít, cho ăn dư, lọc kém hoặc bể quá đông cá.
2. Xây xát: cá bị rỉa vây, va vào đá sắc, vợt bắt cá thô ráp.
3. Căng thẳng: nhiệt độ dao động, ghép cá không hợp, bể mới chưa ổn định.
4. Cá mới mang bệnh vào khi thả thẳng vào bể chung không qua cách ly.

Cần làm gì khi phát hiện

• Kiểm tra nước ngay: đo amoniac, nitrit, nitrat, pH và nhiệt độ nếu có bộ thử.
• Thay một phần nước bằng nước đã khử clo, cùng nhiệt độ. Hút bớt cặn đáy, vớt thức ăn thừa.
• Cách ly cá bệnh sang bể riêng có lọc, sục khí để theo dõi và tránh lây.
• Tìm và loại bỏ nguyên nhân: tách cá hay rỉa vây, bỏ vật trang trí sắc cạnh, giảm mật độ cá.
• Thuốc: nhiều trường hợp nhẹ cải thiện chỉ nhờ nước sạch. Nếu cần dùng thuốc trị nấm hay kháng khuẩn, chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ thú y và đọc kỹ nhãn sản phẩm. Không trộn nhiều loại thuốc với nhau; nhiều thuốc gây hại cho tép, ốc và vi khuẩn có lợi trong lọc.

Theo dõi quá trình hồi phục

Khi nước đã sạch và nguyên nhân được loại bỏ, phần vây bị thối thường ngừng lan trong vài ngày. Vây mới mọc lại có thể trong suốt, mỏng và mềm hơn phần cũ, đó là dấu hiệu tốt chứ không phải bệnh. Quá trình mọc lại có thể mất vài tuần, cá vây dài như betta còn lâu hơn. Trong thời gian này, giữ nước ổn định, cho ăn vừa phải bằng thức ăn đa dạng và hạn chế làm cá hoảng sợ. Nên ghi lại tình trạng vây mỗi vài ngày, hoặc chụp ảnh để so sánh, vì nhìn bằng mắt hằng ngày rất khó nhận ra thay đổi.

Cá vây dài như betta, cá vàng đuôi xoè, bảy màu đuôi dài dễ bị thối vây hơn vì vây nặng, dễ rách và hay vướng. Với những loài này, nước sạch và dòng chảy nhẹ đặc biệt quan trọng.

Phòng bệnh

• Thay nước định kỳ và vệ sinh lọc đúng cách, không rửa vật liệu lọc bằng nước máy.
• Cho ăn vừa đủ, không để thức ăn thừa.
• Không nuôi quá dày, chọn cá hiền sống chung với cá vây dài.
• Cách ly cá mới vài tuần trước khi thả chung.
• Dùng vật trang trí nhẵn, vợt lưới mềm.

Khi nào cần đưa đi khám

Hãy hỏi ý kiến bác sĩ thú y có kinh nghiệm về cá khi:

• Vây tiếp tục ngắn đi, thối lan tới gốc vây hoặc vào thân dù nước đã sạch.
• Có vết loét đỏ, vảy dựng, mắt lồi hoặc bụng phình.
• Cá bỏ ăn, nằm đáy hoặc nổi đầu thở gấp.
• Nhiều cá trong bể cùng bị, hoặc cá chết liên tiếp.